Fruitparadijs - Archief 2006

Een poosje geleden vertelde ik over de oogst van de duindoorns. We zijn nu een fase verder gekomen en de bessen zijn nu klaar voor verdere verwerking. Deze week zijn we als telers namelijk bezig geweest met het schonen van de bessen. Het ging als volgt: de kisten met de geknipte takken zijn een aantal weken in het vrieshuis gezet. Alles was dus stijf bevroren. Allereerst zijn nu de bessen van de takken gehaald en dat gebeurt door de kist op de grond te legen en vervolgens de bessen met een riek van de takken te slaan. Als de bessen bevroren zijn, zijn ze relatief gemakkelijk van de takken te slaan. Maar het blijft natuurlijk een hele klus om een kleine honderd kisten zo te verwerken. De bessen zijn vervolgens opgeveegd en samen met de blaadjes weer in de kisten teruggedaan en in een vriescel teruggezet. Ondertussen is buiten het vrieshuis een grote tent opgezet( want de verdere verwerking van de bessen geeft zo'n rommel dat het niet binnen mag). De tent is aan de voorkant open. Daar is een machine neergezet die ontworpen is door een van de telers. Het komt er in het kort op neer dat er telkens een kist uit het vrieshuis wordt gereden en boven een grote trechter wordt omgekeerd.

De inhoud wordt over een lopende band gevoerd en onderweg worden de blaadjes zoveel mogelijk door een grote zuiger weggezogen. Dit gaat gepaard met een oorverdovend lawaai, vandaar de noodzaak van gehoorbeschermers; bovendien zit er op de bessen een soort oranje stof dat overal in doordringt, vandaar dat het nuttig is om een veiligheidsbril te dragen, vooral als je contactlenzen draagt...Daarna worden de overgebleven kleine stukjes tak en verdere ongerechtigheden met de hand weggehaald en de rest valt in een gereedstaande kist. De geschoonde bessen worden daarna weer teruggereden naar een vriescel en wachten vervolgens op verdere verwerking tot sap, jam enz. De takken die eruit gevist zijn worden samen met de enorme berg blaadjes in de lege kisten teruggeschept en die mogen we weer mee naar huis nemen..Er wordt bijgehouden hoeveel bessen elke teler heeft ingeleverd en na aftrek van de kosten worden we uitbetaald.

Het is zover: de duindoorns zijn eindelijk rijp. Het was dit jaar later dan vorige jaren. Maar de velletjes van de bessen waren nu zacht en de pitjes waren zwart en lieten makkelijk los. Dus:aan de slag! Dit jaar heb ik een elektrische snoeischaar aangeschaft en dat is een hele verbetering. De bessen kunnen nl. alleen geoogst worden door ze met tak en al te snoeien. Alleen de takken met heel veel bessen gaan eraf. Ze worden in de kist achter de tractor gegooid en gaan later naar het vrieshuis in Surhuisterveen. De bessen blijven een week of drie in de vriescel en dan worden ze uit de kisten gekiept en met de hand van de takken geslagen. Dat is dus een arbeidsintensief proces... Al het werk moet in principe door de (5-6) telers gedaan worden, maar voor deze klus worden extra mannen ingehuurd. Hoe het proces verder verloopt zal een volgende keer uit de doeken worden gedaan.Ik zelf snoei dus de takken eraf en Feike (rechts) en Pieter (links) helpen met het verder wegknippen van overbodig hout (alle tarra kost alleen maar geld) en het gooien in de kist. Een belangrijk deel van onze uitrusting zijn onze moffen, want de duindoorns hebben verschrikkelijke doorns, die heel moeilijk te verwijderen zijn.

Eind juni ging het folie erop en nu is het er weer af. Alle klemmen zijn losgemaakt, het folie is op de grond gevallen en netjes neergelegd en weer opgerold. Dat valt niet helemaal mee in onze boomgaard. Het is er nl. nogal krap voor een (grotere) tractor en oprolmachine. Eerst is de singel zoveel mogelijk teruggesnoeid, maar het vereiste heel wat stuurmanskunst om de bochten goed te nemen. Gelukkig is alles nu weer keurig opgeborgen en kunnen de kersen -eindelijk- hun broodnodige bladvoeding toegediend krijgen (o.a. magnesium, mangaan, zink en borium), want de basis voor een goede oogst volgend jaar moet nu al gelegd worden.

Zoals in heel Nederland regent het ook hier regelmatig. Qua hoeveelheden valt het nog wel mee, het is meer de regelmaat die erg is. Sinds de oogst van de Rovada begon- begin augustus- regent het. Tussen de buien door moeten de bessen geplukt worden. Dat valt dus niet mee en dan druk ik me nog voorzichtig uit. Het hoofdpad is veranderd in een grote drekmassa waar de plukkers doorheen waden. Als het echt regent wordt het noodscenario uit de kast gehaald en dat houdt in dat een deel van de plukkers onder folieschermen gaat zitten werken en dat de rest in de carport de regelmatig aangeleverde kistjes met geplukte bessen sorteert en in bakjes doet. Radiootje aan, gezellig, maar niet heel erg snelheidsbevorderend...

Ze verschillen ook in groottte: van 125 tot 500 gram inhoud. De bessen moeten een minimum aan aaneengesloten vruchten aan een steeltje hebben. De te kleine trosjes gaan o.a.naar de huisverkoop. Het afval verdwijnt in de buik van ons varken Coco Chanel, dat zo een zeer vitaminerijke zomer beleeft.

De oogst is overdadig. Vantevoren kon ik niet precies inschatten hoeveel kersen er zouden komen: immers, er is rui, rot, vogels enz. Maar de meeste kersen zijn blijven hangen en uitgegroeid tot knotsen. Hoewel...een volgende keer moet ik een paar rassen toch wat meer uitdunnen. De kersen zitten er namelijk zo dik op dat ze tegen elkaar aan groeien en er hoeft er maar eentje te gaan rotten(en dat gebeurt helaas regelmatig) en de buren gaan mee.

Ja, helaas rot er veel weg. Dat is elk jaar een probleem, omdat kersen er erg gevoelig voor zijn en ik er niet tegen kan spuiten. Vooral het ras Sylvia is vreselijk. Hele klonten haal ik eraf. Gelukkig blijft er ook nog genoeg over om te plukken. Ze zijn allemaal heerlijk en erg zoet. Een topoogst!!

Het is oogsttijd. Tientallen plukkers plukken in hoog tempo de bessen van de struiken. Alles gaat voorspoedig, behalve dat het heel erg warm is, vooral onder de regenkappen. Daarom is er een tropenrooster ingesteld en de eersten beginnen om 7 uur in de ochtend. Tot kwart over twaalf wordt er gewerkt en dan lokt het zwembad.. Er hangt veel aan de struiken, vaak lange trossen en dat plukt redelijk gemakkelijk. We zijn nog wel een aantal weken bezig op deze manier!

Ook de kersen worden geplukt. Er hangt dit jaar vreselijk veel aan de bomen. Zoveel zelfs dat een aantal takken doorgebroken is. Ik ben dus tussendoor druk bezig om allerlei doorbuigende takken op te binden. De kersen rijpen langzaam, wat je niet zou verwachten in deze warmte. Het schijnt echter zo te zijn dat als het te warm is, het fruit in de stress schiet en de rijping stil staat. Tja... en de klanten denken dat er een overvloed aan heerlijke kersen is. Dat de kersen heerlijk- en groot - zijn klopt wel, maar het aantal klanten overtreft het aantal kersen zodat regelmatig mensen teleurgesteld moeten worden. Maar een troost is dat er de komende weken nog veel geoogst zal worden. In het Noorden loop het fruitseizoen namelijk een aantal weken achter bij het midden/zuiden van het land.

Het fruit gaat kleuren en dus duiken de spreeuwen in hordes op. Daarnaast is zachtfruit erg gevoelig voor regen. Dus moet er overkapt worden. Dat is een hele klus. Bij de bessen gaat alles met de hand. Het moet absoluut windstil zijn, anders gaat 150 vierkante meter plastic de lucht in....In de praktijk betekent dat: of in de avond na negenen of in de zeer vroege ochtend werken.

Bij de kersen is het een ander verhaal. Er is een zware constructie neergezet met enorme ankers om de boel vast te zetten. De palen zijn verbonden door dik staaldraad waaraan de foliebanen komen te hangen.Omdat de nokhoogte van de overkapping 4 meter is, komt er een tractor met een aanhangwagen met uitschuifbaar platform. De folie wordt als het ware aan een waslijn gehangen en met een soort knijpers vastgezet. Boven de grasbanen worden de twee stukken folie steeds aan elkaar vastgemaakt. Dit is de zogenaamde VOENconstructie. Een mooi systeem.

De basis is gemaakt van nylongaas en daarop zijn flappen van folie vastgemaakt. Als het waait gaan de flappen wapperen zodat de lucht kan ontsnappen. Bij regen vallen de flappen naar beneden en sluiten zo de boel af. Een paar jaar geleden hadden we alleen nog maar een net. Dat was een ramp voor de kersen en dus ook voor ons, want 90 % barstte en was dus onverkoopbaar. Dat net is bij een enorme windstoot in twee stukken gescheurd en wordt nu gebruikt om de zijkanten af te sluiten voor de vogels. Omdat de vogels altijd eerder zijn dan de overkapping worden de eerste kersen er helaas afgevreten, zeer frustrerend om aan te zien. Maar nu zit alles erop en eraan en de eerste kersen worden steeds roder,mmmmm.....

Sinds kort hebben we een miniterras en dat houdt het volgende in: vermoeide en dorstige wandelaars en fietsers (we hebben nu een echt fietspad langs ons huis lopen..) kunnen hier een kopje koffie/chocola/thee of een gekoeld sapje drinken. Alles gaat via zelfbediening. Er staat een heetwaterdispenser en er is een gebruiksaanwijzing. U kunt het drankje opdrinken in ons boomgaardje, met uitzicht op de fruitbomen. Na afloop kunt u, als u dat wilt, een rondje maken over het bedrijf.

De kersen zijn ondertussen verder gegroeid en er tekent zich duidelijk een scheiding af tussen de "blijvers" en de "verliezers". De groene kersen groeien door en worden groter. Over een week of twee is er nog een ruiperiode en wordt een aantal kersen voortijdig rood (noodrijp). Deze zullen nog gaan afvallen en de rest zal dan hopelijk echte kersen gaan worden.

Zodra het blad aan de bomen zit komen de gebruikelijke plagen erop af: zwarte kersenluis, pruimenmot, bloedblaarluis, bessenbladwesp, melige pruimenluis, fruitmot enz.enz. Het hoort bij de natuur dus je moet je er eigenlijk niet over opwinden, maar het kan wel heel erg lastig en schadelijk zijn.

Wat kun je eraan doen? Allereerst: niets. Dan neem je de mogelijke schade op de koop toe en hoopt dat de nuttige insecten de schadelijke te lijf zullen gaan. Ik heb dat een jaar uitgeprobeerd bij de kersen. De zwarte kersenluis zat zich enige weken te goed te doen aan het lekkere kersenblad en verdween vervolgens. Al die tijd had de groei van de getroffen scheuten stilgestaan en er restten nog maar een paar weken om te kunnen groeien. Dat was dus een seizoen waarin weinig nieuwe takken zijn gegroeid. Een proef om niet meer te herhalen.

In de bessen zaten de eerste jaren enorme hoeveelheden rupsen van de bessenbladwesp. Niets ertegen gespoten, met vele bijna kaalgevreten struiken als gevolg- tot oktober aan toe. Daarna een paar seizoenen alleen onderaan de struiken met Spruzit gespoten( de rupsen komen in mei uit de grond gekropen). Dat ging heel goed en de schade van spuiten bleef ook beperkt. In 2006 zijn tot nu toe maar enkele rupsen gesignaleerd en dus wordt er niets tegen gedaan - benieuwd of dat goed gaat.

Het vervelende is dat in de biologische teelt maar een middeltje gebruikt mag worden tegen dit soort insecten: Spruzit. Ten eerste helpt dat lang niet altijd afdoende en ten tweede - en dat is het ergste - alles wat rondvliegt of -kruipt wordt erdoor gedood. Dus dat is een moeilijke keuze. Ook lastig is dat in de natuur eerst de schadelijke en dan pas de nuttige beestjes komen. Want anders hebben die niets te eten..en ondertussen kan de plaag al uit de klauwen zijn gelopen.

De aanpak op ons bedrijf gaat als volgt: in de struiken/bomen worden op veel plaatsen strozakjes opgehangen. Die zijn gemaakt van zwart plastic, zodat het binnenin donker blijft. Overdag schuilen daarin -als het goed is vanaf juni- oorwurmen en als het donker is geworden gaan ze naar buiten en vreten zich vol met luizen (dit is het ideale scenario).

Daarnaast wordt zo weinig mogelijk en liefst helemaal niet met Spruzit gespoten zodat alle nuttige beestjes blijven leven en zich kunnen vermenigvuldigen. Preventief wordt dit seizoen gespoten met een chilipeperextract, waar luizen een hekel aan schijnen te hebben (nog geen zwarte kersenluis gezien tot nog toe...). Verder hangen er flesjes met zelfgemaakte kleeflimonade waarin de bessenglasvlinder wordt gelokt en een zgn.. feromoonval waar een lokstof inzit waar de fruitmot op af komt en zo gevangen wordt.

Een paar weken lang is het heel erg droog en warm geweest. Daarbij waaide het hard uit het oosten. De grond droogt dan keihard op en het gevolg is dat er hier en daar in het gras scheuren ontstaan in de zware klei. Gelukkig ziet de grond onder de fruitbomen er anders uit. Er is heel wat water gegeven om te voorkomen dat de bloemen tijdens de bloei een tekort aan vocht zouden krijgen, met als gevolg veel rui.

De bloei is nu voorbij en het weer is ook omgeslagen. De zwaar beladen takken zijn kletsnat geregend en door de rukwinden zijn er hier en daar takken afgebroken. Gelukkig is het nu wat rustiger buiten, maar het blijft steeds afwachten wat het weer ons brengt..

Op dit moment ziet de zetting er veelbelovend uit. Er zal nog wel rui volgen. Bij de kersen zal een deel van de vruchtjes nog afvallen, anders zou een boom het ook niet trekken. Ook bij appel en peer volgt nog (juni)rui. De bessen en pruimen zullen nauwelijks meer ruien.

Het fruit staat te bloeien. Het is een heel feestelijk gezicht. Overal witte bloemen die,als je je neus erboven houdt, lekker ruiken. De bloemen van de rode bessen zijn nooit zo zichtbaar en hebben helemaal geen kleur, maar bloeien minstens zo uitbundig. Door het koude weer in maart en april lopen we hier zo'n twee weken achter.

Normaal beginnen de kersen rond half april te bloeien, nu was het bijna mei voor er een bloem openging. Het is nu lekker warm, hoewel het elke dag behoorlijk hard waait. Dat is minder geslaagd voor de bijen, die moeite hebben om de ingang van de bloesem te vinden. Grootfruittelers zetten dan wel een muur van lege kisten aan de windkant, zodat het wat luwer is, maar dat lukt hier niet. We hopen dus maar het beste. Er staan in elk geval drie kasten met bijen.

Gelukkig zijn de temperaturen voor de bijen goed. Als het koud en regenachtig zou zijn zouden we hommelvolken besteld hebben. Die kun je gewoon kopen en na verloop van tijd verdwijnen ze, dus volgend seizoen moet je weer nieuwe kopen. Het voordeel van hommels is dat ze ook bij kouder weer vliegen, als het hard waait en bewolkt is: een mooie aanvulling dus op bijen.

Niet elke kersenboom vertakt even gemakkelijk. Om die bomen een handje te helpen worden ze ingekerfd. Dat gaat als volgt: op de harttak wordt met een zaagje een kerf gemaakt door de bast heen. Ongeveer een centimeter boven de knop. Als er geen bladknop is moet er een meituiltje (een cluster bloemknoppen) gebruikt worden. In het midden van een meituiltje zit ook altijd een bladknop. De knoppen van het meituiltje worden dan weggehaald tot de bladknop overblijft.

Als dit allemaal naar wens verloopt krijg je veel nieuwe takken, mooi verdeeld over de harttak. Maar ja, het gaat niet altijd optimaal natuurlijk. De knopontwikkeling kan bijvoorbeeld net goed zijn en dan is er een periode met slecht weer. Dan is het riskant om te kerven, onder andere omdat je dan het risico op infecties vergroot. Kersen zijn toch al zo gevoelig voor allerlei schimmelinfecties..

De kersen moeten nu gesnoeid worden. Dat moet gebeuren op het moment dat de sapstroom weer op gang gaat komen, zo in deze tijd. De snoeiwonden kunnen dan beter genezen en zijn minder vatbaar voor schimmels - altijd een probleem bij kersen. De bomen worden op de volgende manier gesnoeid: alle zijtakken die dikker dan de helft van de harttak zijn (bovenin de boom: dikker dan 1/3 van de harttak) moeten eruit. Daardoor komt er meer licht op de rest van de takken en vruchten. Als het goed is komen er uit de overgebleven stomp een of meer nieuwe scheuten, hopelijk dunner dan de vorige, die het jaar daarop meituiltjes(=knoppen) krijgen en vervolgens weer het jaar daarop eindelijk vruchten (zie ook de foto hiernaast). Het is de bedoeling dat een boom zo in de loop der jaren allemaal dun vruchthout heeft gevormd en de groei eruit is. Deze manier van snoeien heet, naar de uitvinder ervan, de Zahn-snoei.

Maar in de praktijk gaat het helaas niet altijd zoals de theorie zegt. Lang niet altijd is het nieuwe hout dunner, zodat het na een groeiseizoen toch weer afgesnoeid moet worden. Bovendien is het voor een teler een pijnlijk iets om een tak -vaak met zijtakjes- vol met mooie meituiltjes, af te moeten knippen. Maar ja: ogen dicht en dan toch maar doorknippen. Er blijven altijd nog wel te dikke takken zitten - waaraan dus kersen komen- maar die staan voor de volgende seizoenen op het programma. Als je alles volgens de theorie zou moeten uitvoeren, houd je geen kers over en dat was toch eigenlijk wel de bedoeling.

de meters zitten op verschillende diepte in de grond. Bij de bessen resp.15 en 30 cm en bij de kersen 25 en 50 cm. Onderin is het buisje, zeg maar, poreus en komt in aanraking met de grond. Met een speciaal uitleesapparaatje kun je zien hoe de stand van zaken onder de grond is. Als de meter bijvoorbeeld op 40 staat is de grond heel erg droog en bij 5 is het behoorlijk nat. (de cijfers lopen in theorie van 0 tot 100). Het ligt aan de periode van het seizoen of de grond nat, een beetje nat of redelijk droog moet zijn. Als het te droog is voor het gewas moet er water gegeven worden. De meeste telers doen dat via druppelslangen, maar omdat wij biologisch telen, hangen hier sproeiertjes een eindje boven de grond, zodat stalmest en bijvoorbeeld kippenmestkorrels meer water krijgen en dus sneller kunnen verteren. De Zachtfruittelersvereniging Noord-Nederland, waar we lid van zijn, is op dit moment bezig met een waterproject, waarmee geprobeerd wordt het watergeven te optimaliseren.

Het seizoen is weer begonnen en dus is Feike weer bij ons komen werken. Feike is Feike van der Meer, 24 jaar oud. In het winterseizoen werkt hij bij Trion in Kollum. Daar werkt hij dan in de kas, lekker warm. Vanaf half april tot oktober werkt hij op de Lauwershof. Hij verzorgt dan de dieren en werkt mee op het bedrijf. Op deze foto is hij bezig bij de duindoorns.

Elk jaar zitten de pruimen onder de luizen, wat allemaal vieze roetdauwaanslag kan geven. Niets helpt. Dus nu start een knoflookexperiment. Rond elke boom (het gaat om 10 pruimenbomen) zijn met een boor 4 gaten gegraven (op de rand van de wortelpruik) van ongeveer 45 cm diep. Deze gaten zijn volgegooid met een knoflookmengsel van het merk "Treeguard''. De theorie is dat de vloeistof zich de komende weken door de grond verspreidt en als het blad aan de bomen komt wordt de vloeistof geleidelijk door de sapstroom naar de haarvaten gebracht. Dat geeft een ''vieze smaak'' aan het blad zodat de luizen hun neus ervoor ophalen. We zijn benieuwd....U wordt op de hoogte gehouden.